Yapay Zeka'nın Bilinmeyen Karanlık Yüzü

Gündelik hayatın her geçen gün daha da büyük bir parçası haline gelen yapay zekanın (YZ) ilerisi de oldukça açık. YZ’nın özellikle de sağlık alanında harika bir araç olarak kullanılacağına inanıyorum. Ancak bu yazıda neden sadece bir araç (tool) olarak kalması gerektiğinden bahsedeceğim. Anti AI movement¹ ortamlarında en çok alıntılanılan söz “I want AI to do my laundry and dishes so that I can do art and writing, not for AI to do my art and writing so that I can do laundry and dishes.”² olsa gerek ama YZ’nın sorunu tek bu kadarı ile kalmıyor.

⁴Phang Jason, et al. Investigating Affective Use and Emotional Well-being on ChatGPT. arXiv, 4 Apr. 2025, https://doi.org/10.48550/arXiv.2504.03888

²Yapay zekayı sanatımı yapmasını ve yazılarımı yazmasını değil bulaşıkları ve çamaşırlarımı yıkamasını istiyorum.

¹Yapay zeka karşıtı hareket

Yapay zeka her geçen gün kendini geliştiriyor ve önümüze daha da inandırıcı daha da gerçekçi içerikler sunuyor.

Peki bunu nasıl yapıyor hiç düşündünüz mü? Veri merkezleri sayesinde.

Veri merkezlerinin nasıl işlediğine çok değinmeyeceğim ancak şunu dile getirmeliyim ki çalışabilmeleri için oldukça büyük alanlar kaplayan bilgisayar sistemleri kullanılıyor. Bu bilgisayarlar elektrik tüketiyor ve ısınıyorlar. Bu aşırı ısınmanın önüne geçilmek için soğutucu sistemler yani su kullanılıyor. Bu kullanılan suyun çevreye verdiği zarar geri dönüşümsüz olabilir. Ne kadar olabilir ki diye düşünüyorsanız şöyle açıklayayım size: ChatGPT, verdiğiniz her komut ile 2-5 litre arası su harcıyor. Bunun genel hesabını size bırakıyorum.

Şöyle bir sorun da var ki teknoloji şirketleri veri merkezlerinin kurarken enerji kaynağının bol olduğu ve yasal düzenlemelerin esnek olduğu ülke ve bölgelere yöneliyor ve bu bölgeler de zaten su kıtlığı yaşayan yerlere denk geliyor.

Veri merkezlerinin kullandıkları enerji ve verdikleri çevresel zararlar görmezden gelinebilecek düzeyde değil ve bizleri çoktan etkilemeye başladı bile.

(Bkz: https://youtu.be/DGjj7wDYaiI?si=glhWaBx9MuJqACBT)

Ve bu durumda bizim elimizden hiçbir şey gelmezken onlar ise verdikleri zararlardan dolayı sorumlu tutulmuyorlar.

Yapay zekanın diğer büyük sorunu ise insanı insan yapan şeylerin yerini almaya çalışması. Bunu en çok sanatta görüyoruz: resim, müzik, şiir... Ama sanatı sanat yapan şey zaten insan tarafından üretilmiş olması³ ki YZ’nın yaptığı şey de insanlar tarafından zaten yapılmış bir şeyi taklit etmek. Bu, sanatı yapan insan için emeğinin çalınmasından başka bir şey değilken maalesef sanatının çalışmasını engelleyecek bir sistem de hâlâ tam kurulmuş değil.

³Sanat: İnsanların yaratıcı beceri ve hayal gücünü ifade etmesi ya da kullanmasıdır; genellikle resim veya heykel gibi görsel bir biçimde ortaya çıkar ve esas olarak güzelliği ya da duygusal etkisi nedeniyle değer verilen eserler üretir.

Yapay zekanın taklitten ileri gidemeyeceği ortada aslında. Ama günümüzde YZ’nın yaygınlığı öyle bir hâl aldı ki insanların yaptıkları şeyin neyi ifade ettiğini çok da bilmeden yaptıklarını düşünüyorum.

Yalnızlığın çözümünü YZ’da arayan insanlar görüyorum; dertlerini anlatıyorlar, bazen çözüm arıyorlar bazen de senaryo kurup oynatıyorlar. Bazıları bu konuda ciddi bazıları ise eğlenme amacıyla yapıyor.

Ama yakın zamanda yapılan bir araştırma⁴ sonucu insanların ChatGPT ile konuşma sıklığı arttıkça daha yalnız hissettikleri bulunmuş. Bu da aslında YZ’nın bir insanın insanla kurduğu bağın yerine geçmeyeceğini gösteriyor.

Yakın zamanda Ghibli filmleri⁴ stili fotoğrafların yapılması popüler olmuştu ve belki siz de katıldınız bu trende. Fotoğraflarınızı atıyorsunuz ve bunu sizin için yapıyordu yapay zeka. Peki bu fotoğrafların veri merkezlerinde saklandığından haberiniz olsaydı yine de yapar mıydınız?

Yapay zeka her geçen gün kendini geliştiriyor. Öncesinde YZ ile yapıldığını çok rahat anlayabiliyorduk ama artık durumun değiştiğiniz farkındasınız değil mi? Mutlaka internette yapay zekaya kandığınız bir video olmuştur diye tahmin ediyorum. Olmadıysa da oldukça yakın bir tarihte olabilir. Yapay zeka nasıl bu kadar gelişti sizce? Topladıkları veriler sayesinde! Sizin attığınız fotoğraflar, sosyal medyada paylaşılan videolar, yorumlar, mesajlar... Bunlar veri merkezlerinde toplanıyor ve bizim çoğu zaman bundan haberimiz olmuyor. Uygulamaları kullanmak için kabul ettiğimiz şartlarda zorunlu tutulan bir durum haline geldi bu durum. Peki bunun ciddiyetinin farkında mısınız? Deepfake’in maalesef şakası yok. Ve bunun en kötü yanı bizi bu durumdan koruyacak yasaların yokluğu.

Diğer bir konu ise bağımlılık. İnsanlar yapay zekaya bağımlı hâle gelmeye başladı. Son zamanlara karşıma çıkanlardan örnek vermek istiyorum:

Sam Altman, OpenAi’ın CEO’su, bir röportajında “ChatGPT olmadan bir yeni doğan nasıl büyütülür bilmiyorum. ”⁵ dedi.

Sosyal medyada takip ettiğim biri, birkaç yıl önce girdiği TOEFL sınavından C2 almıştı ve şu anda sınava girse bu notu alamayacağını çünkü essay yazmada ChatGPT’ye çok bağımlı hale geldiğini dile getirmişti. Bunun üstüne şunu da eklenmeliyim ki bu sene MIT tarafından yapılan araştırmada⁶ ChatGPT kullanımının beyin aktivitesini önemli ölçüde azalttığı bulunmuş.

⁵Sam Altman Says Technology Is the Greatest Equalizing Force in Society | The Tonight Show Bkz: https://www.youtube.com/watch?v=qMAg8_yf9zA

Yapay Zeka'nın Bilinmeyen Karanlık Yüzü

Bu tarz şeyleri duyunca ben bir şeyleri sorgulamanın zamanı gelmiş de geçiyor gibi hissetmeden edemiyorum. Ve umuyorum ki bu yazıyı okuyanlar bundan sonra YZ’nın bilinçli kullanıcıları olarak ayrılırlar ve ben de amacıma ulaşırım.

⁶Nataliya Kosmyna et al., Your Brain on ChatGPT: Accumulation of Cognitive Debt when Using an AI Assistant for Essay Writing Task, arXiv preprint (2025). https://doi.org/10.48550/arXiv.2506.08872

Ayşenur ÖZÜ